Από τον homo luden στον homo luben

Μετά από χρόνια εξέλιξης οι άνθρωποι κατάφεραν να συνυπάρξουν ειρηνικά, απελευθερώνοντας τη δημιουργικότητα τους, σε μια κατάσταση διαρκής αναζήτησης πνευματικής τροφής. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και η αυτοματοποίηση τους έδωσε ελευθερία. Ρομπότ και μηχανές ανέλαβαν την εργασία της παραγωγής, με αποτέλεσμα την αύξηση του ανθρώπινου ελεύθερου χρόνου που πλέον μετατράπηκε σε κινητήρια δύναμη της κοινωνίας από απλή αφορμή ψυχαγωγίας. Όλα είναι ένα αέναο παιχνίδι δημιουργίας. Η απελευθέρωση της δυνατότητας του παιχνιδιού είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κοινωνική απελευθέρωση. Το 1938 ο Johan Huizinga ανέπτυξε το κοινωνικό μοντέλο της ludic society (= κοινωνία παιχνιδιού) σύμφωνα με τις παραπάνω αρχές. Ο homo luden(= άνθρωπος παίκτης), ο κάτοικος της κοινωνίας του παιχνιδιού ζει για να δημιουργήσει και δημιουργεί για να ζήσει. Τα σύνορα και οι χώρες ανήκουν πια στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Αποτελούν έννοιες απαρχαιωμένες, σκονισμένα ψεγάδια του παρελθόντος. Η νέα πόλη, όπως την έχουν περιγράψει και οι Καταστασιακοί μέσα στην Νέα Βαβυλώνα του Constant Niewenhuys ( http://www.gemeentemuseum.nl/en/masterpieces/themes/new-babylon ), δεν έχει όρια. Είναι ένα ανεξάντλητο δίκτυο περιπλάνησης. Βασίζεται στην ελεύθερη διακίνηση της πληροφορίας της τέχνης και της γνώσης. Δεν έχει έλεγχο και κανόνες γιατί δεν χρειάζεται να σκοτώσει την δημιουργικότητα των ανθρώπων. Όλοι είναι ελεύθεροι να δημιουργήσουν ισότιμα, μια διαδικασία όχι ανταγωνιστική αλλά συλλογική.

Η ουτοπία που περιγράφεται παραπάνω διατυπώθηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν, όμως για το σήμερα λειτουργεί σαν μια προφητική προειδοποίηση. Κρατάει στάση κριτική για την επανάσταση της πληροφορίας και της τεχνολογίας. Είναι φανερή η αναλογία του δικτύου της πόλης των Καταστασιακών με το διαδίκτυο, αν και η κατάληξη είναι απογοητευτική. Αντί τα νέα μέσα επικοινωνίας να φέρουν μια παγκοσμιοποίηση που μας απελευθερώνει, μας υποδούλωσαν ακόμη περισσότερο. Στον ανθρώπινο νου μπήκαν καινούριοι κανόνες και περιορισμοί για να αντικαταστήσουν τους παλιούς, που πλέον θεωρούνται αναχρονιστικοί και η κατάργηση τους φαντάζει ευλογία. Η ανθρωπότητα κοιτώντας στο παρελθόν δεν βλέπει μια τραγική επανάληψη των λαθών της, αλλά ανακουφισμένη, χαμένη στις αυταπάτες της, νιώθει περήφανη για τις κατακτήσεις της. Κατακτήσεις που χειραγωγήθηκαν ύπουλα για να βυθίσουν την πλειοψηφία των ανθρώπων στην άγνοια. Η χειραγώγηση αυτή είναι τόσο απλή στη σύλληψη της, όσο και η φάκα που με πειρασμούς προσελκύει τα λαίμαργα ποντίκια στον θάνατο.

Τελικά, όχι μόνο δεν απελευθερώσαμε τις δημιουργικές μας δυνατότητες, σε μια διαρκή περιπλάνηση, αλλά ριζώσαμε σε μια καρέκλα σκοτώνοντας τη δημιουργικότητα μας μπροστά από οθόνες. Παθητικά, άκριτα και άκοπα καταβροχθίζουμε ρηχές πληροφορίες. Δεν τρώμε πια το φαγητό μας, αλλά το φωτογραφίζουμε για να το δείξουμε στους ‘φίλους’ μας. Δεν στεκόμαστε μπροστά από ένα ηλιοβασίλεμα με δέος και θαυμασμό για το μεγαλείο της φύσης, αλλά του γυρνάμε τη πλάτη για μια σέλφι.  Διαμοιραζόμαστε πληροφορίες ανούσιες και ο σκοπός της ύπαρξης μας έχει μετατοπιστεί από την δημιουργία, ή έστω την επιβίωση, στην κατανάλωση. Καταστρέφουμε το περιβάλλον, ενώ το χρήμα κινείται για να επιστρέψει πολλαπλασιασμένο στις τσέπες κάποιων προνομιούχων από αυτήν την απάτη. Και μέσα στην αχαλίνωτη παράνοια λίγες στιγμές διαύγειας για το check-in. Καμιά φορά κάτι με πιάνει και αναρωτιέμαι πως από τον homo luden φτάσαμε στον homo luben. Ξεπεράσαμε τη φύση μας. Γίναμε ανώτερα όντα, δαμάσαμε τα ένστικτα με τη λογική. Πνιγόμαστε παλεύοντας για λίγες στιγμές παιχνιδιού που τις ονομάζουμε διακοπές και διαλείμματα.

(Visited 114 times, 1 visits today)

One comment:

  1. Αν το μοντέλο του Constant είχε ως σκοπό να δημιουργήσει μια κοινωνία απαλλαγμένη απο τα προβλήματα της καθημερινότητας μέσω της δημιουργικότητας νομίζω πως έχει άμεση σχέση με την θεωρία του escapism (https://en.wikipedia.org/wiki/Escapism).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.